گرامیداشت سالروز قیام خونین 19 دی
گرامیداشت سالروز قیام خونین 19 دی

روز 19 دیماه سالروز قیام خونین مردم قم، یادآور حماسه ای با شکوه است که برگی زرین را در کتاب انقلاب اسلامی رقم زد و جرقه ای بود برای نابودی طومار دوهزار و پانصد ساله ی نظام شاهنشاهی.

شهر مقدس قم با وجود حوزه های علمیه و روحانیت متمرکز به عنوان سرآمد شهرها در برپایی مبارزات بوده و همواره پایگاه اصلی و سازمان دهنده قیام و مبارزات بر علیه نظام ستمگر شاهنشاهی به شمار می رفته است.

در قیام خونین پانزده خرداد سال 1342 نیز شهر قم نقش اساسی در هدایت مبارزات علیه رژیم داشت.

 

عوامل ایجاد قیام 19 دی

اواسط دیماه 1356 بود که نامه ای مهر شده از طرف دربار به داریوش همایون که وزیر اطلاعات و جهانگردی بود، رسید. در نامه دستور به چاپ مقاله ای در روزنامه اطلاعات شده بود که در آن به طور صریح بی حجابی را فضیلت و با حجابی را کهنه پرستی و ارتجاع نام برده و قیام پانزده خرداد سال 1342 را به توطئه استعمار سرخ و سیاه معرفی کرده بود و علاوه بر اینها به ساحت مقدس حضرت امام خمینی (ره) نیز توهین شده بود.

مسعودی صاحب امتیاز روزنامه اطلاعات، با چاپ این مقاله مخالفت کرد و آن را جرقه ای می دانست در دامان علما و روحانیون و نگران واکنش شدید و قیام آنها بود ولی با تماس و پیگیری هایی که با دفتر روزنامه برقرار می شد تأکید بر چاپ مقاله در روزنامه داشتند.

با چاپ و انتشار روزنامه در سطح شهر، نخستین واکنش ها شروع شد. در قم با جلسه ای که در منزل آیت الله نوری تشکیل شد، تصمیم گرفتند تا 18 دیماه دروس حوزه را تعطیل کنند و در صبح 18 دی با تشکیل اجتماع بزرگ، تظاهرات و راهپیمایی را به سوی منازل مراجع تقلید آغاز کردند و با سر دادن شعار، به حمایت از حضرت امام (ره) برخاواستند.

 

شهادت فرزند امام (ره)

یکی دیگر از عوامل تحریک مردم در شکل گیری قیام 19 دیماه، شهادت سید مصطفی خمینی بود که موجی از انزجار و نفرت را در مردم نسبت به رژیم پهلوی برانگیخت، زیرا مردم این شهادت را از سوی رژیم و به دستور شاه می دانستند.

برگزاری مجالس گرامیداشت  حاج آقا مصطفی، سرآغازی بود برای مبارزات علیه حکومت و حمایت ازامام خمینی (ره).

 

حمایت مراجع از قیام

در صبح روز 18 دیماه، طلاب با تشکیل اجتماع بزرگی از تظاهرات کنندگان راهی منازل مراجع شدند تا از حمایت و پشتیبانی آنها بهره مند شوند.

در طی مسیر نیروهای امنیتی  سعی در متفرق کردن تظاهرات کنندگان  داشتند ولی وقتی دیدند نمی توانند مانع این اجتماع عظیم بشوند، اعلام کردند در صورتی که شعار ندهید می توانید به راهپیمایی ادامه دهید.

مسیر اول منزل آیت الله گلپایگانی (قدس سره) بود. اجتماع به پا خواسته علیه رژیم، محوطه درونی و بیرونی منزل آیت الله را پر کردند و منتظر شنیدن سخنانی ازاین مرجع عالیقدر بودند.

پس از شنیدن سخنان گرانقدر ایشان، به سمت منزل علامه طباطبایی، آیت الله مکارم و آیت الله وحید خراسانی رهسپار شدند.

 

بیانات مراجع در حمایت از قیام

آیت الله گلپایگانی (قدس سره) در جمع تظاهرات کنندگان فرمودند: اینها به امام خمینی توهین نکرده اند، اینها به ما توهین کرده اند. برای اینکه اینها با این کارشان نشان دادند و خواستند بگویند امام خمینی با ما مخالف است و مفهوم حرفشان این است که ما با اینها موافقیم. این که ما با اینها موافقیم توهین به ماست، ما در گذشته با آنها مخالف بوده ایم و در آینده نیز مخالف خواهیم بود.

آیت الله العظمی مکارم شیرازی نیز طی سخنانی فرمودند: مسأله، مسأله هتاکی نسبت به آیت الله العظمی آقای خمینی نیست. این در واقع هتاکی به تمام مقدسات و به همه ماست… طلاب نباید از همدیگر جدا شوند و باید وحدت داشته باشند. اگر بناست زنده بمانیم همه باید زنده بمانیم و اگر بناست بمیریم همه باید بمیریم جدایی بین ما نخواهد بود.

 

عاشورایی دیگر

پس از روز 18 دیماه و تجمع عظیمی از مخالفین رژیم و تظاهرات کنندگان درب منازل مراجع تقلید، ساواک و شهربانی نیروهای کمکی را از تهران به قم خواندند و در سطح شهر به ویژه حوالی مدارس علمیه و مرقد حضرت معصومه (س) متمرکز کردند.

قشرهای مختلف مردم از بازاریان و کسبه تا طلاب، همگی در میدان آستانه تجمع کردند تا دوباره به سمت منازل بزرگان و مراجع تقلید راهپیمایی کنند. نیروهای رژیم با آرایش ضد شورش و نفربرهای نظامی در خیابان ها آماده بودند.

عصر روز 19 دی ماه اجتماع عظیم تظاهرات کنندگان پس از منزل آیت الله نوری ازطریق خیابان ساحلی به طرف منزل آیت الله سلطانی، طباطبایی و مشکینی در راه بودند که یکی از مأموران شیشه بانک صادرات را شکست و این بهانه ای شد تا تیراندازی به سمت جمعیت را شروع کنند.

عده ای به سمت کوچه ها پناه بردند و با هر آنچه در دسترس داشتند در مقابل مأموران مسلح رژیم ایستادگی کردند. در طی این تیراندازی ده ها تن زخمی و چندین نفر به شهادت رسیدند.

مردم در کوچه و خیابان های اطراف با سردادن شعار ” از جان خود گذشتیم، با خون خود نوشتیم یامرگ یا خمینی” پایان آن غروب غم انگیز را با نشان دادن عشق به رهبر محبوب به پایان رساندند.

 

ویژگی قیام 19 دی

ویژگی اصلی قیام خونین 19 دی علیه رژیم ستمگر پهلوی، شرکت و همکاری همه اقشار جامعه از جمله طلاب، کسبه، بازاریان و مردم عادی می باشد که همچون همیشه با رهبری روحانیت شکل گرفت و با حمایت و پشتیبانی مردم به پیروزی رسید.

در این قیام نقش بازاریان با تعطیل کردن بازار قم و حضور در جمع تظاهرات کنندگان، پر رنگ به چشم می خورد.

                                                 

نتایج قیام خونین 19 دی

با قیام پرشور مردم در این روز، انقلاب اسلامی وارد مرحله حساسی شد و زنجیره ای از حوادث و رویدادهای سرنوشت ساز و اثرگذاری را در سطح کشور رقم زد و علامه بر اینها حرکت رو به پیش انقلاب را شتاب بخشید و مردمی بودن نهضت امام خمینی را ثابت و عیان کرد.

با وقوع این قیام، ثابت شد که شاه از حرکت مذهبی- سیاسی به رهبری امام خمینی (ره) بیش از هر حرکت سیاسی دیگر وحشت دارد. و همچنین ماهیت رژیم ضد مردمی شاه را برای بسیاری آشکار کرد و از آن به بعد بود که شعار مرگ بر شاه، شعار اصلی و تکیه کلام توده های انقلابی شد.

 

واکنش رژیم پهلوی به قیام

پس ازقیام 19 دیماه سال 1356، رژیم شاهنشاهی عده ای ازکارمندان و اعضای حزب رستاخیز را برای راه انداختن تظاهراتی نمایشی راهی خیابان کرد تا وانمود کند روشنفکران ایران شورش مرتجعین قم را محکوم می کنند. این تظاهرات کنندگان در روز 23 دی با سر دادن شعار جاوید شاه، در قم به سمت حرم حرکت کردند.

علاوه براین تظاهرات نمادین، به منظور انحراف افکار عمومی ازرهبری حضرت امام (ره)، رژیم به برخی از گروه هایی که خواهان اصلاحات جزئی بودند اجازه فعالیت داد و کمیته دفاع از آزادی حقوق بشر با دعوت از خبرگزاری های معتبر جهان به طور رسمی اعلام موجودیت کردند.