چرا قرآن حضرت يونس (ع) را الگوی مناسبی در صبر نمی داند؟
چرا قرآن حضرت يونس (ع) را الگوی مناسبی در صبر نمی داند؟

سوره قلم، آيه 48: («فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نادى‏ وَ هُوَ مَكْظُومٌ»)

خداوند درباره مقام رسالت حضرت يونس (عليه السلام) ميی فرمايد: او از انبيايی است كه ما وی را براي هدايت مردم اعزام كرديم، اما جمعيتی متكبر و متكاثر در برابر ره آورد آسمانی او به استكبار و لجاجت پرداختند، به طوري كه آن پيامبر خستگی ناپذير به ستوه آمد.

بدين سبب بر قوم خود غضب كرد و از ايشان فاصله گرفت، اما در شكم ماهی گرفتار آمد. او گمان مى ‏كرد تمام رسالت خويش را در ميان قوم نافرمانش انجام داده و اكنون كه آنها را به حال خود رها كرده و بيرون مى ‏رود چيزى بر عهده او نيست. اما در آن سوی ماجرا، قوم كافر يونس با مشاهده نشانه ‏اى از عذاب الهى بيدار شدند و توبه كردند، و خدا ايشان را مشمول الطاف خويش قرار داد، و از بركات مادى و معنوى بهره ‏مند نمود.‏

 

صبر پیامبر (ص)

در عصر پيامبر اسلام (ص) نيز سرسختى و بى‏ منطقى مشركان و دشمنان اسلام گاه چنان قلب پيامبر (ص) را مى ‏فشرد كه امكان داشت در مورد آنها نفرين كند، خداوند در آيه شريفه پيامبرش را دلدارى داده، و امر به صبر و شكيبايى مى ‏كند و می فرمايد مانند پيامبر مصاحب ماهى (حضرت يونس) نباش كه براى‏ مجازات قومش عجله كرد، و گرفتار مجازات ترك اولى شد.

 

نظر قرآن در مورد اختلاف رتبه انبیا

قرآن درباره اختلاف رتبه انبيا مي ‏فرمايد: «تلك الرسل فضلنا بعضهم علي بعض»[1] ما بعضی از پيامبران را بر بعض ديگر برتری داديم. وقتی پيامبران در درجه كمال يكسان نباشند، به ناچار سيره علمی آنها نيز يكسان نخواهد بود. بدين جهت خداوند به پيامبر اكرم (صلی الله عليه و آله و سلم) می ‏فرمايد: تو مانند يونس مباش و در حدّ مقام او توقف نكن. زيرا همه انبيا در عين آن كه نصاب لازم رهبری و عصمت را دارند، اما بعضي از آنان دارای درجاتی بالاتر و علم بيشتر و شهود برترند.

البته نمی ‏توان گفت حضرت يونس (ع) از رسالت خويش شانه خالی كرده و مأموريت الهی خود را ترك گفته است، زيرا هيچ دليل عقلی يا نقلی معتبر چنين نسبتی را تجويز نمی ‏كند. قرآن كريم نيز به گونه اي اين قصه را بازگو مي كند كه با عصمت و مقام رسالت آن حضرت سازگار باشد. لذا ملاحظه می شود وقتی ايشان در شكم ماهی، از اين ترك اولی توبه نمود؛ خداوند توبه او را پذيرفت، از شكم ماهى رهايى يافت و در زمره صالحان قرار گرفت: «فَاجْتَباهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ‏ الصَّالِحِينَ‏»[2].

 

صبر حضرت یونس در مقابل پیامبر (ص)

بدين ترتيب الگو نبودن حضرت يونس در صبر، در سطح پيامبر خاتم (ص) محل بحث است؛ اما نجات بخشی اختصاص به يونس ندارد؛ يعنی نه خطر مخصوص يونس است و نه نجات از خطر، بلكه هر گرفتاری اگر اهل تسبيح باشد و خدا را بخواند و به قصور يا تقصير خويش اعتراف كند، خداوند ناجی اوست: «و كذلك ننجي المومنين»[3].

پي نوشت:
[1] بقره، 253.

[2] قلم، 50.

[3] انبياء، 88.

تفسير نمونه   ج‏13، ص485. ج‏24،ص420. ج‏19، ص 152.

ترجمه تفسير الميزان ج‏19، ص 646.

تفسير موضوعي، ج 7، ص 74، 305، 307.

 

منبع: انوار طاها